Początki: Prehistoria i Szlak Bursztynowy
Według danych archeologicznych, historia pozyskiwania i obróbki bursztynu bałtyckiego sięga trzeciego tysiąclecia przed naszą erą. Początkowo surowiec był głównie wyławiany z morza lub zbierany z plaż, choć prawdopodobnie już wtedy wykopywano go z płytkich warstw gruntu.
Prawdziwy rozkwit zainteresowania bursztynem przyniósł antyczny Rzym.
-
I wiek n.e.: Pliniusz Starszy (23–79 r. n.e.) w swojej Historii naturalnej wspomina o bursztynie sprowadzanym znad Bałtyku i Morza Północnego, opisując jego właściwości i wartość.
-
Szlak Bursztynowy: Zainteresowanie Rzymian tym surowcem zaowocowało w ostatnich wiekach p.n.e. i na początku nowej ery otwarciem stałych dróg handlowych. Główny Szlak Bursztynowy ciągnął się od Aquilei nad Adriatykiem, łącząc basen Morza Śródziemnego z wybrzeżami Zatoki Gdańskiej.
Rozwój Górnictwa: Od XVIII do XX Wieku
Przełom w metodach pozyskiwania bursztynu nastąpił w XVIII wieku, kiedy to zaczęło rozwijać się wydobycie metodami górniczymi. W dzisiejszych granicach Polski zinwentaryzowano ponad 750 miejsc, w których bursztyn znajdowano lub wydobywano.
1. Złoża w Polsce: Sandry i Kiedy Glacjalne Szybki rozwój górnictwa bursztynu w Polsce przypadł na wiek XIX i początek XX wieku. Kopalnie te, opierające się coraz bardziej na geologicznym rozpoznaniu, wprowadzały nowe technologie.
-
Polska Centralna i Północna: Szczególnie intensywne było wydobycie z utworów sandrowych (osadów lodowcowych) w Borach Tucholskich oraz z sandru kurpiowskiego i aluwiów dorzecza Narwi.
-
Kopalnie Szybikowe: W licznych kopalniach szybikowych eksploatowano bursztyn z porwaków glacjalnych (kier glacjalnych) – bloków skał przeniesionych przez lodowiec. Tylko na terenie dzisiejszego województwa pomorskiego zinwentaryzowano około 70 historycznych miejsc wydobycia bursztynu w tych formacjach.
-
Rejon Delty Wisły: Tradycyjny rejon Mierzei Wiślanej i delty Wisły, gdzie nagromadzenia sukcynitu w osadach holoceńskich (młodszych) są do dziś głównym źródłem krajowego surowca bursztynowego.
-
Bagrowanie: W latach 1860–1890 stosowano także bagrowanie dna Zalewu Kurońskiego, używając stalowych bagrownic z napędem parowym.
2. Złoto Półwyspu Sambijskiego: "Niebieska Ziemia"
Kluczowe znaczenie dla globalnego wydobycia bursztynu miały odkrycia dokonane na Półwyspie Sambijskim (dzisiejszy obwód kaliningradzki, Rosja).
-
Odkrycie Złóż Paleogeńskich: W połowie XIX wieku systematyczne badania geologiczne doprowadziły do odkrycia paleogeńskich utworów bursztynonośnych, nazywanych potocznie „niebieską ziemią” (Blaue Erde).
-
Rozwój Kopalń: Zaczęły powstawać kopalnie odkrywkowe na klifowych brzegach półwyspu, a później kopalnie głębinowe (od połowy XIX w. do lat 20. XX w.).
-
Nowoczesne Górnictwo: W 1874 r. otwarto pierwszą nowoczesną kopalnię odkrywkową na lądzie. Wydobycie bursztynu ze złóż paleogeńskich metodą odkrywkową jest na Sambii stosowane do dziś. Odkrywka w Jantarnyj jest obecnie największą kopalnią bursztynu na świecie.
Nowe Złoża i Teraźniejszość
Geologiczne badania w XX i XXI wieku zaowocowały odkryciem nowych, znaczących złóż poza Sambią:
-
Ukraina (Wołyń): Odkryto paleogeńskie złoża sukcynitu, które są sukcesywnie zagospodarowywane od 1993 roku.
-
Polska (Lubelszczyzna i Pobrzeże Kaszubskie): Wyznaczono obszary perspektywiczne. Obecnie na północnej Lubelszczyźnie i w rejonie Chłapowa (Pobrzeże Kaszubskie) prowadzone są szczegółowe prace rozpoznawcze złóż z kategorii prognozowanych.
-
Niemcy (Bitterfeld): W Saksonii bursztyn bałtycki występuje we wtórnym złożu w mioceńskiej serii węgla brunatnego. Był eksploatowany w kopalni Goitsche w latach 1949–1991, z której wydobyto 425 ton surowca.
Historia bursztynu bałtyckiego to historia cennego surowca, który wciąż budzi pasję poszukiwaczy, historyków i geologów, a jego wydobycie jest nieodłączną częścią gospodarki regionalnej.
